Rafael Porto Carrero

Uit Nigeria is een vorm van spiritueel pooierschap in het Belgische prostitutiemilieu overgewaaid. Jonge vrouwen worden met voodoo, het geloof in de macht van de goden en geesten tot prostitutie gedwongen.

Door Rafael Porto Carrero voor Apache NewsLab

Sint-Joost-Ten-Node op een doordeweekse avond. Marokkaanse kinderen spelen straatvoetbal. Vrouwen met hoofddoek wandelen langs uitstalramen waarin zwarte dames hun vrouwelijke rondingen etaleren. Mannelijke passanten doen ijverig aan windowshopping. Anderen komen per auto voor snelle seks. Soms zie je nog opengeklapte kinderzitjes. Direct om de hoek aan het treinstation Brussel-Noord hopen Bulgaarse pooiers dat hun meisjes zoveel mogelijk klanten vangen.

Commissaris Franz Vandelook en zijn rechercheurs van de Federale Gerechtelijke Politie in Brussel doen hun wekelijkse paspoortcontrole. Ze willen de gezichten van de meisjes memoriseren. In de donkere Brusselse carrés bereiden zwarte prostituees zich voor om voor 25 euro behoeftige mannen gelukkig te maken.

Het Chineesje

De politieagenten controleren Nigeriaanse, Ghanese en Dominicaanse vrouwen. Enkelen zijn met Belgen gehuwd – tenminste op papier. Een nieuw meisje beweert zenuwachtig Ghanese te zijn. Een ander onbekend gezicht heeft een Spaanse verblijfsvergunning. Een agent noteert hun gegevens. “Voorlopig nemen we de dames nog niet mee”, stelt Vandelook. “Eerst laten we de Dienst Vreemdelingenzaken hun identiteit controleren. Dan zien we verder.”

De kleine politiepatrouille eindigt in een rokerig café. Een rechercheur wordt nerveus bij de zoveelste ontmoeting met ‘het Chineesje’, een mooie, jonge Afrikaanse vrouw met Aziatische ogen. “Dit meisje beweert minderjarig te zijn. We hebben haar al twee keer opgepakt. Ze heeft valse Liberiaanse papieren om asiel aan te vragen”, zucht hij. “Ze is één keer uit het asielcentrum in Brugge gaan lopen. Ze liegt dat het klettert omdat ze extreem bang is.” ‘Het Chineesje’ en twee vriendinnen knikken vriendelijk, maar pakken toch hun biezen.

Vandelook en zijn team hebben verhalen zoals die van ‘het Chineesje’ zo vaak gehoord. Het klinkt logisch op het eerste gezicht, maar klopt zelden. Ze is een typisch geval van Nigeriaanse mensenhandel. Anders dan in de Oost-Europese prostitutie zijn het geen gespierde macho’s, die hier de plak zwaaien. Vrouwelijke ex-prostituees – of madammen zoals ze in het jargon heten – zetten jonge meiden psychisch onder druk door hun geloof in traditionele goden en magie. De macht van madammen of ‘sistas’ (zusters) heet voodoo. De meisjes zelf spreken over juju.

Hoewel de Federale Gerechtelijke Politie in Brussel over een eigen speciaal team beschikt, kunnen ze enkel de excessen van de mensenhandel onder controle houden. Aan de pooiers en handelaars geraken ze niet gemakkelijk. Uit angst voor represailles zwijgen de meeste meisjes als het graf.

Bloedcontract

De 30-jarige Present uit de Nigeriaanse stad Benin City in de deelstaat Edo State is een uitzondering. Present arriveerde op 8 juli 2002 in het Duitse Frankfurt met een paspoort van Sierra Leone. Ze was toen 21. De jonge Nigeriaanse zou als poetsvrouw in het paradijselijke Europa haar brood gaan verdienen. Christopher Davis, houder van een Nederlands paspoort, haalde haar af en bracht haar naar Antwerpen. De man is in feite een Nigeriaanse voodoopriester en onderwiep Present zes jaar lang aan magische rituelen.

“Christopher Davis en zijn echtgenote Mabel James doorkerfden vaak mijn hele lichaam met een scheermesje”, vertelt Present. “Ik moest hen stukjes hoofd-, oksel- en schaamhaar geven. Ze knipten mijn nagels. Daarna bundelden ze alles in een stukje papier. Ik zou dit terugkrijgen nadat ik mijn schuld afbetaald had.”

In Nigeria is een bloedcontract in de prostitutie gebruikelijk. Stichter Frank Cool van de Ketelpatrouille vzw, een Antwerpse hulporganisatie voor ‘illegale’ prostituees: “In Nigeria bewerkt een voodoopriester de borsten van het meisje met een scheermesje. Haar moeder en de moeder van de pooister drinken beiden het bloed van de wonden. Zo komt een overeenkomst tot stand.” Christopher Davis zet deze traditie in België gewoon verder.

“De meisjes zijn zéér bijgelovig”, zegt voorzitter Christopher Oliha van de vzw Nigeriaanse gemeenschap in België. “De overeenkomst biedt hen bescherming, maar houdt hen ook onder de knoet. Ze zijn bijvoorbeeld enorm bang dat verraad van hun pooier of voodoopriester aan de politie hen onvruchtbaar maakt. Dan worden ze niet meer als échte vrouwen aanzien.”

’t Keteltje

Bovendien wordt hen wijsgemaakt dat ze gek worden. “Elke familie schaamt er zich dood voor om een gek in huis te hebben. In België zijn er instellingen voor mensen met psychische problemen. In Nigeria bestaan zulke faciliteiten niet”, vertelt Oliha. Ten slotte dreigt de priester met een vreselijke dood. “Jijzelf of iemand uit je naaste omgeving kan een ernstig ongeluk hebben of onverwacht door een ernstige ziekte geveld worden.”

In de meeste gevallen investeert een madam een bedrag tussen 5.000 en 10.000 euro om een meisje naar Europa te brengen. Kwestie van een stevige return-on-investment eist deze pooister een som tussen de 40.000 en 50.000 euro terug. Vaak hebben de meisjes geen idee van de sommen in kwestie.

Present werd tewerkgesteld in café ’t Keteltje in het Antwerpse schipperskwartier. Ook zakte ze regelmatig af naar Brussel om als straatprostituee op de Louizalaan haar nieuwe metier uit te oefenen. Een tijdje stond ze in Oostende achter het raam.

Duistere culten

“Christopher Davis is een voodoopriester. Ik had angst voor zijn spirituele krachten”, verklapt Present. “Op het beeld van Olokun de godin van rivieren en oceanen, sneed hij de hals van een eend of kip door. Het dier liet hij dan doodbloeden”, vervolgt Present.

“Eigenlijk is Olokun als godin van de vruchtbaarheid een positieve kracht”,
zegt voorzitter Christofer Oliha van de vzw Nigeriaanse gemeenschap in België.
“Hier wordt ze negatief gebruikt om schrik aan te jagen.” Volgens de traditionele West-Afrikaanse mythologie hebben jonge meisjes bij hun geboorte een spirituele band met de godenwereld. Zolang ze ‘gehuwd’ zijn met een geest kunnen ze niet vrij over hun lichaam beschikken. Daarom zakte Davis op een nacht naar de Schelde af om Present van haar ‘waterechtgenoot’ te ontdoen. Ze moest bonbons, chocolade, Afrikaanse fanta, kauwgom en kolanoten schenken aan de godin. De bedoeling was dat het meisje meer klanten zou krijgen, maar tegelijk kon hij de prostituee sterker aan haar pooisters en zichzelf binden.

De federale gerechtelijke politie stelde bovendien vast dat Davis de krachten van een andere godin, Ayelala, aan madammen en mensenhandelaars tegen betaling aanbood. “Davis en zijn echtgenote Mabel James namen twee meisjes onder hun hoede voor een bevriende pooister”, pleitte substituur-procureur Karin Carlens voor de Brusselse correctionele rechtbank. James verzorgde de contacten met de madammen. De prostituees genoten daarom dezelfde spirituele bescherming als Present, maar deelden ook haar angsten om effectiever uitgebuit te worden.

Strenge godin

Bruno Moens, ex-medewerker van de hulporganisatie Payoke: “Deze soort van geheime godenculten waaien meer en meer naar Europa over. ‘Ayelala, godin van de ziekte is de meest efficiënte angstaanjager waarmee gewerkt wordt. Voor gelovigen zijn de effecten direct zichtbaar”, bevestigt Christopher Oliha van de vzw Nigeriaanse gemeenschap in België. “Ze is een zeer strenge godin. Enkel aanvaarde leden kunnen haar schrijn in huis hebben”, besluit Oliha.

“Om dergelijke cultnetwerken effectief te kunnen bestrijden”, zegt substituut-procureur Carlens van het Brussels parket, “hebben we getuigen nodig.” De meeste slachtoffers zouden echter perfect op hun arrestatie voorbereid zijn en weten precies wat ze moeten vertellen.

Present had uiteindelijk geluk. Na een kort verblijf in een asielcentrum ontfermde de hulporganisatie Payoke zich over haar. Om als slachtoffer van mensenhandel aanvaard te worden, overtuigden de Federale Gerechtelijke Politie en Payoke haar om klacht in te dienen tegen haar pooiers. Ze ging in psychologische behandeling voor een post-traumatisch stress-syndroom.

Bestraffing

Nadat het voodookoppel weigerde om de begrafenis van haar moeder te bekostigen, besloot Present dat het genoeg was. “Dit was de druppel die de emmer deed overlopen”, zucht ze. “Ik had al die jaren angst dat Christopher mijn moeder iets zou aandoen. Toen ze stierf en ik mezelf niet om haar mocht ontfermen, voelde ik me niet meer aan mijn eed gebonden.”

Dankzij haar getuigenis kon de politie een netwerk van mensenhandelaars en pooiers blootleggen. In twee parallelle rechtszaken werden bijna alle beklaagden veroordeeld.

Davis en James werden veroordeeld tot drie jaar cel met uitstel, voor mensenhandel, en aanzetten tot prostitutie, misbruik van een kwetsbare positie, gebruik van listige kunstgrepen en dwang. De beklaagden werden nooit veroordeeld tot een hoofdgevangenisstraf van meer dan twaalf maanden, daarom is de rechtbank van oordeel dat deze bestraffing volstaat om de beklaagden het ontoelaatbaar karakter van hun handelingen te laten inzien. Verder schat de rechtbank dat het koppel 50.000 euro aan Present verdiend heeft. Ze moeten haar dit bedrag als materiële schadevergoeding uitbetalen. Als morele schadevergoeding komt er nog 5000 euro bovenop.

Dweilen met de kraan open

Dit onderzoeksartikel kwam tot stand met de steun van het Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek.

2009 was all about women beating their male counterparts in investigative journalism in the Arab world. They won six of seven general awards at this year’s closing ceremony of the journalist network ‘Arab Reporters for Investigative Journalism “(ARIJ) in the Jordanian capital Amman.

“Women are better at their job,” said director Rana Sabbagh-Cargour of ARIJ. “They work harder, dig deeper and show more commitment. Yet you hardly find women in top positions in the Arab media. ”

This new generation doesn’t abstain from controversial topics. In print, the award went to the Jordanian Majdolin Allan for her contribution on divorced women suffering from the Jordanian alimony law. Riham El-Shaykh from Egypt received an award for her documentary on sexual harassment of women in streets and public places.

The highlight of the ceremony was the report of the Egyptian journalist Mona Iraqi. In the TV documentary “Recycling of medical waste: a lucrative business” she showed how careless Egyptian hospitals deal with hazardous waste. Organised groups of waste collectors recycle used syringes and either re-sell them as new needles and syringes or revamp the cylinders as filters for water pipes. According to Iraq, diseases like hepatitis A and C are being spread easier.

Journalist Majdolin Allan from Jordan – Winner in print

A remarkable fact: the numerous presence of investigative reporters from Syria, Palestine, Iraq and Yemen, where press freedom is quite low – according to the annual Index of Press Freedom of Reporters Without Borders (RWF). No Arab country made it into the top 50.

Climate change

Besides the general distinctions for print, TV and radio there was a special award for environmental reporting. The Egyptian Dareen Farghali and her male colleague Hisham Allam, were honored for their reporting on the illegal discharge of industrial wastewater into the Nile. According to their investigation, 200,000 people have died so far of kidney failure caused by water mismanagement and the subsequent consumption of poisoned fish.

“The article caused a political storm in Egypt,” explains Sabbagh-Cargour (Arij). “The parliament summoned the health minister. Teams of scientists will now look at water samples from the sites, which the journalists frequented during their investigation. ”

The American professor Charles Lewis (Centre for Public Integrity) dubbed the conference “surreal”.

“Just like gay people, we need journalist pride to save our business,” the Guardian’s Nick Davies told a Belgian crowd on Saturday 4 October 2009 at the writers’ conference Het Andere Boek in Antwerp. The former British journalist of the year wrote Flat Earth News a best-seller on falsehood, distortion and propaganda in the global media.

He claims that commercialism at the heart of the mass media creates trivial news consumers while killing professional journalism. The critical journalist named De Morgen as a Belgian example of a similar evolution to Great Britain. Is he right or just nostalgic about the good old days as critics like to point out.

Joseph Pulitzer once said: “A cynical, mercenary, demagogic, corrupt press will produce in time a people as itself.” Do you share his view?

Yes, he might be right. It is a more circular relationship though. There has been a great shift in the people of the developed world as to what they want from their newspapers. They are less political and see themselves more like consumers. They are looking for trivial news. The more that we give them trivial and untrue news, the more we create people with short attention spans. They have no interest in politics, in their countries and the great moral debates of their time. The media drag down their societies.

What exactly does Flat Earth News stand for?

In the Middle Ages people used to believe that the earth was flat. Everybody said so. Until someone checked. The mass media produce a lot of false news. There were no weapons of mass destruction in Iraq, the millennium bug turned out to be a big hype and Clinton’s affairs weren’t that spectacular at all.

Like gay people, we need journalist pride parades to save our business

What do you see as the main reason for this problem?

People tend to believe in conspiracy theories. Many think that it is the direct meddling of the owner of a newspaper or magazine into the daily business of a newsroom. Now this occasionally might happen, it is quite unusual. More important is the commercial logic of making the highest profits as possible by cutting production costs. Mass media produce falsehood, distortion and propaganda in order to sell. The essential job of a good journalist is finding and checking facts and telling the truth. Accurate and balanced reporting used to be the ground rules of real journalism.

A team of academics of the Cardiff University found out that only 12 percent of all news stories are factually checked. I am not talking of tabloids, but of serious newspapers like The Guardian, The Times, etc. The same rate could be identified when talking about the authenticity of the used information. About 80 percent comes from PR and wire agencies. De Morgen is a Belgian show case of a similar evolution in Great Britain.

Can you only imagine a dim future for journalism?

Making arrows once used to be an important profession. They are not around anymore. At the end journalists might die out as well. There is a great struggle going on about the future of journalism. The old way of funding by selling newspapers and advertisements doesn’t work anymore. The internet is taking further advertising away. Now there is the credit crisis.

We need a new business model, but nobody yet knows what precisely that is going to be. It could be that mini-media will replace the mass media. In the United States and to some extent in Europe foundations fund these projects. Production costs are a lot lower on the internet. There is no need for print, planes and trains. Public-private partnerships may point the way out. It is, however, unclear how this will evolve on a grand scale.

The media created trivial news consumers. We drag down our societies

Critics of your book say that you are suffering from nostalgia of the good old days?

In the nineties we had the dogma of dog doesn’t eat dog. Journalists could write about whatever they wanted, but not about journalism. In those days there was a lot of shouting and discussion in the newsrooms. Now that is gone and people write about celebrities, pop stars and family drama. The managing director used to walk one step behind the editor. This has been reversed. Infotainment and churnalism (recycling and copying stories) replaced journalism.

Author: Rafael Porto Carrero

(This article has been published on www.mediakritiek.be with the support of the Belgian Pascal Decroos Fund for investigative journalism)

Are investigative reporters a humanoid creed of zombies on the loose? Well, after having spent three days at a summer school organized by the  London-based Centre for Investigative Journalism (CIJ), I don’t think so. The first thing I noticed on my way in, was the very nice, but a bit nervous flock of assisting young interns and the meager quantity of coffee. Do I mention these observations just to let you know that I kept my eyes open on every single detail? No, of course I do not. These details tell us, however, that investigative journalism is not dead.

A new generation of young reporters with mixed ethnic and religious background is keen on learning, reporting and working to serve the cause. This generation comes in punctually. They get their coffee, hop immediately in the classes and presentations. Does this mean that the Summer School is only interesting for students? Most certainly not. A big part of the attendees are more or less experienced or very experienced reporters. It is the mix of attendees and trainers that make this journey one worth to remember.

Optimism, optimism, optimism…go and spread the message

Overall, there was an optimistic mood about the future of investigative journalism. Needless to state, however, that people aren’t aware of the problems that the media and investigative reporting are facing. According to the Centre’s Director Gavin MacFadyen we certainly need to learn from the United States and Denmark. At about thirty projects have started cooperating over the pond. The Centre for Investigative Journalism is trying to push the UK and the rest of Europe in exactly that same direction. Since six years the Centre has been organizing its annual summer school and training sessions for potential Computer Assisted Reporting (CAR)-trainers.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=r1gWV8hAq3o]

For some people visiting a summer school like this one, it is business as usual, for others it is a one in a lifetime experience. I am talking about the experience of having class and enjoying trainings sitting in a room among die-hard renown investigative reporters and ambitious students. You might get a coffee and discuss for a few minutes with people like Charles ‘Chuck’ Lewis, a former CBS’ 60 minutes producer and co-founder of the US-based Center for Public Integrity or have an exchange of opinion with the Guardian’s Investigative Editor, David Leigh.  Anyway as like almost at every conference in the world, the informal part of the sessions are at least as important as the formal ones. But let us firstly have a deeper look at the formal part.

The Summer School: leitmotifs and classes

The Summer School 2009 – taking place between 17-19 July – was the sixth of its kind. There were at about 130 participants, 40 trainers and several tens of extra visitors present. The number of attendees is growing every year. For these 200 people the choice and the program are overwhelming. During three days five different sessions have been taking place at the same time: the three leitmotifs were Computer Assisted Reporting (CAR), East Meets West and Understanding Company Accounts. Other topics being dealt with included advanced internet research, undercover reporting, new threats in libel and privacy law and several others. I personally attended several CAR-sessions and the East Meets West Networking Platform or Scoop.

CAR stands for Computer Assisted Reporting. Basically it means using databases and Lspreadsheets as sources for investigative story-writing. Most common software used includes MS Excel, Access and MySQL. According to the experienced David Donald, most people are afraid of using MS Access because of its tendency to be as flexible as an 19th-century Prussian drill-sergeant, where as Excel is considered more as a laid-back hippy-program. With both programs, however, one can do deeper research on public expenses, company accounts, corporate fraud, war statistics, etc. In brief: on everything which involves data. Oops, forgot to mention sport! Watch Elena Egawhary, researcher with the BBC Panorama giving some good examples of solid CAR-research. Computer Assisted Reporting Presentation

East meets West was another interesting initiative organized and symbolized in persona by the German-by-birth, but Danish-by-choice investigative reporter Brigitte Alfter. It brought together journalists from Russia, the Ukraine, Croatia, Albania, Poland, Belgium, Sudan, Palestine, Denmark, the United Kingdom and – in case your eyes cannot cope with the country count – several other countries and regions. Hot topics being dealt with included investigating war crimes, fight against corruption and the upcoming UEFA European Football Championship 2012 in the Ukraine. An innovative feature was the investigative cooperation speed dating. We were split in three different groups covering the topics mentioned before. All taken together, the dating aspect might have worked and several couples, ‘threesomes’ or bigger action squads have arisen. But the attendees mostly forgot about the speedy angle and got stuck to their respective issue-related teams. Interesting “getting-to-know”-discussions might probably be the reason for this. You can watch the short movies for two brief discussions between the Croatian investigative reporter Drago Hedl (Vukovar, Glavas) Brigitte Alfter and the Guardian’s Mustafa Khalili (Gaza) discussing cross-border approaches and cooperation.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=M2HUu-5IHOY]

Libel, legal bullies and other annoyances

Personally, I did not attend the classes on Unterstanding Company Accounts. I will not report on these nor because I think that topic to be irrelevant nor boring. But as pointed out above: every conference has its time and space restrictions. (Add: budget limitation when talking about London . Further features, however, worth noticing were the unofficial leitmotifs: the Freedom of Information Act and libel and law suits as threats to journalism. The centre invited Ian Hishlop (Private Eye), Chuck Lewis, David Leigh and Heather Brooke ( Your right to know/MP’s second-home allowances) as guest speakers. Leigh pointed out why law firms pose the biggest threat to British independent reporting. He mentioned a study of Oxford University, according to which legal costs in the UK turn out to be 140 times higher than other European countries. The biggest annoyance is, however, not necessarily a possible law suit itself, but the firms’ threats. People more interested in these topics should google: Tesco, Trafigura, Carter-Ruck and Schilling’s. There are, however, ways to tackle the law firms’ tactics: use their own tricks and read the Reynolds Letter. British journalism is not dead. One reporter that has proven this basic fact is of course Heather Brooke. Watch my short interview with her. All European journalists that are interested in transparency, accountability and freedom of information might learn from her.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=pyvwASAgQfA]

In brief: tough having a British focus, the CIJ- Summer School is actually a must for everyone that cares about the issue of investigative journalism. In November we will be organizing a similar event in the Netherlands. I would say: stay tuned and come to visit us. The Dutch journalist Luuk Sengers gave already a very good foretaste to our British counterparts. His presentation on the investigative reporter’s toolkit was very well received. If more people in the Benelux-countries would follow in his footsteps, investigative reporting is on the rise again. Just as Gavin MacFadyen pointed out: people are sick of their governments’ lies and are keen on doing something about it.

PS For more vids and interviews (with David Donald – Center for Public Integrity, Cynthia O’Murchu – Financial Times, Marina Cailland – CIJ) about the Summer School and CAR, go to Rafael Porto Carrero’s Weblog http://www.zerdost.wordpress.com.